go back

mühendis olarak hayatta kalmak

yapay zeka, değişen beklentiler, belirsiz bir gelecek ve bütün bunların ortasında mühendis olmanın ne anlama gelebileceğine dair kişisel düşüncelerim.

bu senenin başlarında yakın bir arkadaşımla yazılım sektörünü, mevcut gelişmeleri ve olası gidişatları konuşuyorduk. konu çok klasik bir şekilde yapay zekadan ve kodu elle yazmıyor olmamızdan açılmıştı. epey hararetli bir tartışmaydı, sürekli başka konulara saptık ve olay sonunda insanın ne olduğuna, nasıl düşündüğüne geldi.

yapay zekayı konuşurken kullandığımız kelimeler de insan üzerinden geliyor zaten. genelde hep öğreniyor, anlıyor, düşünüyor gibi kelimeler kullanıyoruz. bunların ne kadar uygun ifadeler olduğunu uzunca tartışabiliriz. çünkü bir modelin bir şeyleri gerçekten anlayıp anlamadığını konuşmak istediğimizde, bir insanın bir şeyi anlamış olduğuna nasıl karar verdiğimizi de düşünmemiz gerekiyor.

mesela birisine bir şey anlattığımda bana söylediklerimi tekrar edebilmesini mi bekliyorum? yoksa anlattığım şeyi kendi cümleleriyle açıklayabilmesini mi? ya da aynı bilgiyi daha önce tartışmadığımız bir durumda kullanabilirse anlamış olduğunu söyleyebilir miyim? kısacası neyi yeterli bulduğum, anlatmaya çalıştığım şeye göre de değişiyor.

ortada bizler için de benzer bir durum var. mesela ben, bir problemi çözdüğümde, çözümü neden öyle kurduğumu anlatabiliyorum. hangi bilgilerden yararlandığımı, onları nasıl sentezlediğimi, nerelerde yanlış yapmış olabileceğimi veya seçenekleri neden elediğimi söyleyebiliyorum. bunları anlatabiliyor olmam, çözümü bulurken kafamın içinde olanları ne kadar açıklıyor?

izlediğim yolu anlatmakla o yolu nasıl bulduğumu anlatmak arasında bir mesafe olduğunu düşünüyorum.

bunu kim yapacak?

bir işi başkasına anlatırken "dünya bir gaz bulutuydu" kısmından başlamıyorum. ne istendiğini, nelere dikkat edilmesi gerektiğini, nerede hata yapabileceğini söyledikten sonra karşımdaki kişi bunlardan yararlanarak işi yapabiliyor. hatta bazen benim düşündüğümden daha da farklı bir şekilde.

burada benden bir şey devralınmış oluyor. hem de kafamın içinde o işi yapabilmemi sağlayan her şeyi karşımdakine aktarmadan. halihazırda onun da bildiği şeyler var, anlattıklarımı bir ölçüde anlayabiliyor, eksik bıraktığım yerleri tamamlayabiliyor, beklenmeyen bir şey olduğunda da aksiyon alabiliyor. aslında kısa bir açıklama ile devredebildiğimi düşündüğüm iş, karşımdaki kişinin bunları da yapabiliyor olmasına dayanıyor.

birisinden bir eşyayı başka bir yere götürmesini isteyebilirim. çok yüksek ihtimalle sadece nereden alacağını ve nereye bırakacağını söylemem yeterli olur. eşyanın kapıdan geçip geçmeyeceğini, nasıl tutulacağını veya yolun kapalı olması halinde ne yapılacağını tek tek anlatmam genelde. bunların, karşımdaki kişi tarafından gerektiğinde anlaşılacağını varsayarım. yani işin basitliğini belirleyen ölçütlerden biri de bu, açıklamak zorunda olmadığım şeyler.

aynı isteği bir ata yönelttiğimde ise durum değişiyor. atın taşıyabileceği bir yük var, ama o yükün nereye gitmesini istediğimi anlaması ve oraya ulaştırması için farklı bir düzen kurmam gerekiyor. yükü nasıl yerleştireceğim, atı nasıl yönlendireceğim, yolun nasıl geçileceği gibi detaylar işin içine giriyor. taşıma eylemini devredebilsem de süreçle benim ilgilenmem gerekiyor.

işlere bu mantıkla yaklaşınca "bu işi neden bir insan yapıyor?" sorusu baya anlamlı gelmeye başlıyor. insanın bedenine mi ihtiyaç duyuyorum, söylediklerimi anlayabilmesine mi, yoksa açıklamadığım şeylerle karşılaştığında ne yapacağına karar verebilmesine mi? aynı işin kısımlarında insanın farklı özelliklerinden yararlanıyor da olabilirim. bir polis köpeğinin yapabildiği işi ben yapamam. bir eşeğin taşıdığı yükü taşıyamam. benim yapabildiğim bazı şeyleri de onlar yapamaz. mesela bu yazıyı yazamazlar. işleri tek bir yetenek (-ebilmek) sıralamasının içine yerleştirmenin pek açıklayıcı olduğunu düşünmüyorum. çünkü işin bir özelliği değiştiğinde işe yarayan özellikler de değişiyor.

burada iş derken kullandığımız kelime biraz fazla geniş. "yazılım mühendisiyim" dediğimde sadece mesleğimi söylemiş oluyorum. gün içerisinde ne yaptığım belli değil. bir sorunun nereden kaynaklandığını araştırıyor, bir ihtiyacı anlamaya çalışıyor ya da seçenekler arasında karar veriyor olabilirim. hepsi aynı unvanın altında bulunuyor. her biri için aynı bilgiye, aynı kapasiteye ve aynı çalışma biçimine ihtiyacım yok. aynı şekilde, birini yapabiliyor olmam diğerlerini de yapabildiğimi göstermiyor. dolayısıyla sadece mesleğin adından hangi kısmında insana neden ihtiyaç duyulduğunu çıkaramıyoruz.

unvanları bir kenara bırakıp yapılan şeylere baktığımızda birbirinden uzak gözüken meslekler arasında da ortaklıklar yakalayabiliriz. yukarıda gün içerisinde yaptığım işleri sıralarken aslında ne kadar da basit tanımlar kullandım. işi yaparken de gerçekleştirdiğimiz eylemler kesin sınırlarla birbirlerinden ayrılmıyor. çünkü bir faaliyet birkaçını birden içerebilir. fakat böyle ayırmaya çalıştığımda "bu işi kim yapacak?" sorusunu açıkça sorabiliyorum:

tam olarak hangi faaliyet için, nasıl özelliklere sahip bir şey arıyorum?

buna işleri modellemek diyorum. bir işte neyin yapılmasını istediğimiz, hangi bilginin ve kaynakların kullanılabileceği, hangi koşullara uyulacağı ve sonuçları nasıl değerlendireceğimiz belirginleştikçe, işi başka türlü gerçekleştirme seçenekleri doğuyor. ve işi modelleyebildiğimiz için bunları inceleyip değerlendirebiliyoruz.

işleri modellerken çözüm yöntemini bulabildiğimiz parçaları uzun zamandır başka şeylere devrediyoruz. buna yapay zeka ile başlamadık. fiziksel gücümüzü gerektiren işler için araçlar geliştirdik; hesaplama, kayıt tutma ve bilgi aktarma gibi uğraşların çeşitli parçalarını da makinelere ve yazılımlara bıraktık.

bir parçayı devrettiğimizde işin geri kalanı da değişebiliyor. çünkü aynı sonuca ulaşmak için önceki adımların hepsini korumamız gerekmeyebiliyor. bazı kontroller başka yerde yapılır, bazı süreçler birleşir, eskiden uğraştığımız bir şeye artık gerek kalmaz... kullandığımız aracın kendisi de yeni uğraşlar çıkarabilir. mesleği sabit bir görev listesi gibi düşünüp, listedeki maddeler için otomasyonlar geliştirdikçe listeden maddeleri silmek bu yüzden çok eksik kalıyor. modellemekte bile bu denli zorlandığımız işleri tam anlamıyla çözümleyemiyoruz. gelişmelerin etkilerini küçümsemek de çok büyük ahmaklık olur. listedeki maddelerin ne olduğu, birbirlerine nasıl bağlandıkları, ne kadar zaman aldıkları ve kaç kişinin birlikte çalışması gerektiği gibi büyük detayların hepsi yeniden kuruluyor. mesleğin içeriği değişiyor.

burada geriye kalan ve yeniden oluşan parçalara da hemen insanın değişmez, eşsiz özelliği muamelesi yapmak istemiyorum. aslında anlamaya çalıştığım şey o parçanın neden insana kaldığı. başka türlü yapmayı henüz keşfetmemiş olabiliriz. belki de nasıl yapılacağını biliyoruzdur ama gerekli imkana erişemiyoruzdur. ya da alternatifin kurulması, kullanılması ve değişen koşullara uyarlanması daha fazla uğraş gerektiriyordur. bunların hepsi birbirinden farklı durumlar ve değişmeleri halinde insana yönelmemizin gerekçesi de değişebilir.

aslında genele baktığımda insana duyulan ihtiyacı, belirli işler ve koşullar üzerinden kurmaya çalışıyorum. "bunu bir insan yapabiliyor" bilgisi çok önemli, fakat seçimin neden o insandan yana yapıldığını açıklamak için yeterli değil. çünkü ortada başka insanlar, başka yöntemler ve başka imkanlar var.

ben de bu insanlardan birisiyim. insanların yapabildiği bütün işleri yapamıyorum; bildiğim, deneyim kazandığım ve öğrenmeye çalıştığım şeyler var. dolayısıyla bir yerde insan emeğine ihtiyaç duyulmasıyla, benim yapabildiklerime karşılık bulunması arasında ayrıca değerlendirmem gereken bir ilişki var.

ben yaparım

bir işe başvururken aslında bir teklifte bulunuyorum. tarif edilen işi ve sorumlulukları üstleneceğimi, bunun için gerekenleri bildiğimi ve öğrenebileceğimi söylüyorum. daha önce yaptıklarımdan bahsedip bunlarla neler yapabileceğimi anlatıyorum. kendimi ortadaki bir talebe arz ediyorum.

fakat benim ne sunmak istediğimle karşı tarafın ne aradığı birbirinden bağımsız oluşabiliyor. çok ilgimi çeken bir alanda derinleşmiş, zor problemlerle uğraşmış ve ortaya iyi işler çıkarmış olabilirim. başvurduğum yerde ise bunların kullanılacağı bir ihtiyaç bulunmayabilir. yani yaptığım şeyin zor olması, benim için önemli olması veya onunla uğraşırken çok şey öğrenmiş olmam karşı tarafta doğrudan bir talep oluşturmuyor. teklifi götürdüğüm yerin neyle uğraştığını da anlamam gerekiyor.

aynı talebi karşılayabilecek başka insanlar da olduğunda seçimin nasıl yapıldığı işin içine giriyor. gereklilikleri karşılayan adayların hepsi işi yapabilecek durumda olsa bile markette hepsine yer olmayabilir. buradaki durumu sandalye kapmacaya çok benzetiyorum. belirli bir seçim anında koltuk sayısı sınırlıysa, adayların hepsinin kendini geliştirmesi herkesin oturabileceği bir yer yaratmıyor. kendimi geliştirmek benim için önemliyken bana bir sandalye garantisi sağlamıyor.

ayrıca sandalyeler de birbirinin aynısı değil. birine oturmak için belirli bir konuda derin bilgi aranırken, diğerinde farklı parçalar arasında bağlantı kurabilme becerisine ihtiyaç duyulabiliyor. yani bir ekibin ihtiyacı, mevcut insanların yapabildiklerine göre değişiyor. eğer işe alınırsam neleri ben yapacağım, ne kadar yönlendirmeye ihtiyaç duyacağım, hangi sorumluluğu üstlenebileceğim ve bütün bunların maliyeti de seçimi değiştirebilir. bu yüzden her zaman en iyi aday seçilir düşüncesi biraz şaibeli. kime göre en iyi aday?

ben de işi kabul etmeyebilirim, benim de koşullarım var. ücret, zaman, çalışma koşulları gibi şeyleri pozisyonları tercih etmek için kullanıyorum. dolayısıyla ortada birbirini arayan iki taraf var ve iki tarafın da birbirini kusursuz değerlendirebildiğini düşünmüyorum. nşa yanılgısı çok hızlı çökebiliyor.

çünkü birisinin beni seçebilmesi için önce sunduğum şeyleri görebilmesi ve anlaması gerekiyor. özgeçmişime bakıyor, anlattıklarımı dinliyor, geçmişte yaptığım işleri değerlendiriyor. görüşmede gösterdiğim şeylerle işi gerçekten üstlendiğimde yapabileceklerim arasında bir ilişki kurmaya çalışıyor. ve bu ölçümlerin hiçbirisi kusursuz değil. hatta bazen büyük kısmı hatalı. değerlendiren kişinin bilgisi ve neye dikkat ettiği sonucu etkiliyor. bazen yeterli olduğunuz bir konuyu anlaşılır biçimde gösteremezsiniz, bazen de karşınızdaki kişi gösterdiğiniz şeyin önemini fark etmeyebilir. yani sadece yeteneklerimizi değil, bu yetenekleri nasıl sergilediğimizi ve karşı taraftan nasıl göründüğünü konuşuyoruz.

görünürlük meselesini yalnızca insanın kendini iyi pazarlayabilmesine bağlamak istemiyorum. kimlere ulaşabildiğim, kimlerin yaptığım işlerden haberdar olduğu ve hangi fırsatların önüme geldiği de önemli. bir ihtiyacın var olduğunu bilmeden ona talip olamam. bazen iki taraf da birbirinden habersiz oluyor.

doğru zamanda doğru yerde bulunmak

aynı yetenek seviyesindeki iki insanın ulaşabildiği yerler farklı olabilir. uygun fırsatı bekleyebilen birisiyle, bakmak zorunda olduğu kişiler olan ve bu yüzden hemen para kazanması gereken birisinin seçimleri de aynı olmayabilir. bazen de karşılarına çıkan fırsatları değerlendirecek zamanları, hareket alanı ya da imkanları olmayabilir.

işe alınmış olmaktan bütün işe yarar özelliklerimi çıkaramadığım gibi alınmamış olmaktan da hangi yeteneklerimin eksik olduğunu doğrudan çıkaramıyorum.

product-market fit olayına ne kadar da benziyor değil mi? yapabildiklerimiz, bunlara duyulan ihtiyaç, sunulan koşullar ve tarafların birbirine ulaşabilmesi... bir pazarda arzıma karşılık bulmam, başka bir pazarda da bulacağımı garanti etmiyor. aynı yerde, zaman içinde de koşullar değişebiliyor. yani product-market fit'i kaybedebilirim de. ihtiyacı karşılayan daha ideal ürünler de pazara arz olabilir. bazen de kullanılan yöntem değişir, arzıma daha az ihtiyaç duyulur.

yani benle alakalı bir şey değişmediği halde sunduğum hizmetlerin piyasadaki karşılığı değişebilir.

işin en üzücü ve stresli tarafı, karşılık bulamadığımızda neyi değiştirmemiz gerektiğini her zaman bilememek. gerçekten eksik miyim? yaptıklarımı yeterince iyi anlatamadım mı? yanlış yere mi başvuruyorum? yoksa bu aralar uygun bir fırsat mı yok? bir reddedilme bunları tek başına açıklamıyor. yine de sonraki adım hakkında karar vermem gerekiyor. neyi öğrenmeye, neyi üretmeye ve nereye ulaşmaya çalışacağıma bu bilinmezlerin içinde karar veriyorum.

her ne kadar dalga geçilen bir durum olsa da kendimi geliştirmeyi bütün bu ilişkilerin, bilinmezlerin merkezine koyuyorum. çünkü elimden gelen tek şey bu. yaptığım işi daha iyi yapmak, sunabildiğim şeyleri genişletmek, daha önce üstlenmediğim sorumlulukları üstlenmek. hangi yönde gelişeceğime de vizyonuma, gördüğüm ihtiyaçlara, denemelerime ve karşılaştığım sonuçlara göre karar veriyorum. fakat öğrenmek zaman alıyor. çok zaman alıyor. bugün var olduğunu düşündüğüm bir ihtiyacı karşılayabilir hale geldiğimde koşullar bambaşka olabilir. bir yandan gelişmeye çalışırken diğer yandan bunların karşılığını nerede ve nasıl bulabileceğimi sürekli düşünmem lazım.

pardon, siz de mi mühendissiniz?

mühendisliği, bilimsel ve teknik bilgiyi kullanarak belirli ihtiyaçlara cevap veren çözümler tasarlama ve gerçekleştirme pratiği olarak tanımlayabiliriz. bu çözümlerin çalışmasını değerlendirmek, sınırlarını anlamak ve gerektiğinde değiştirmek de bu tanımın içinde. elimizde sınırsız zaman ve kaynak bulunmadığından dolayı neyi hangi bedelle elde edeceğimize karar vermemiz gerekiyor. aynı ihtiyacı karşılayan birkaç çözüm arasından seçim yaparken maliyeti, güvenilirliği veya uygulanabilirliği farklı biçimlerde değerlendiriyoruz.

yazılım mühendisliği ise bu pratiğin yazılımın geliştirilmesine, işletilmesine ve bakımına uygulanması. sistematik ve değerlendirilebilir bir yaklaşım ortaya koymamız gerekiyor. neyin geliştirileceğini belirlemekten, kullanılan yazılımın değişebilecek ihtiyaçlara cevap verebilmesine kadar uzanan devasa bir uğraştan bahsediyoruz.

yani bu sıkıcı tanımlar aslında kullandığımız araçlardan daha geniş bir şeyi tarif ediyor. aslında belirli problemler için sistematik ve sezgisel yaklaşımları bir arada uyguluyoruz. içeride çok yoğun bir muhakeme mevcut. ortadaki problem için neyin ölçüleceğine karar vermek, yapılan değişikliğin etkisini gözlemlemek, istenmeyen davranış değişikliklerini engellemek, hangi sonucun kabul edileceğine karar vermek... ve bunların hepsini yaparken bilgiyi kullanmak ya da yenilerini sentezlemek, kısaca mühendislik.

bazı problemler için oldukça iyi bildiğimiz yöntemlerimiz var. karşımıza her çıktığında tekerleği baştan keşfetmiyoruz. bu yöntemleri araçların, kütüphanelerin veya hizmetin içinde kullanabiliyoruz. mühendisliği daha fazla irdelemeden önce bir problemi çözmek ile çözülmüş problem ifadesinin teknik ayrımını anlatmak istiyorum.

satrancı ele alalım, satrancı biz insanlardan çok daha keskin ve hatasız oynayan satranç motorları mevcut. yani makineye karşı kazanamıyoruz. fakat satranç hala çözülmüş bir oyun değil. çözmekten kastım iyi oynamayı öğrenmek ya da çok güçlü birisini yenmek değil. bir satranç oyununun 3 farklı olası sonucu var: beyaz kazanır, siyah kazanır veya berabere kalırlar. biz ise hala satrancın başlangıç konumunda, iki tarafın da kusursuz oynadığı bir senaryoda hangi sonucun elde edileceğini bilmiyoruz, bunu garanti eden bir programa sahip değiliz. çözülmüş olmanın iddiası da bu işte. bir oyunda çok başarılı olmakla o oyunun matematiksel çözümünü bilmek farklı iddialar.

buna rağmen mevcut satranç motorları ile satrançta insanüstü performanslara ulaştık. kusursuz oyunun bütününü ortaya çıkarmadan, insanın oynayabildiğinden çok daha güçlü oynayan sistemler geliştirdik. yani... bir problemin nihai çözümüne ulaşmadan da insandan daha üstün şeyler geliştirebiliyoruz.

tabii ki satranç ile yazılım geliştirmeyi aynı şeylermiş gibi ele almıyorum. satrancın kuralları ve oyunun sonucu tanımlı. yazılım geliştirme dediğimizde ise farklı amaçlar ve başarı ölçütleri olan birçok şey konuşuyoruz. verilen spesifikasyonu karşılayan programı üretmekle, çelişen ihtiyaçlar arasında neyin yapılacağına karar vermek aynı problem değil. "yazılım geliştirme çözüldü" diyebilmek için hangi faaliyetleri kapsadığımızı açıklamamız gerekiyor.

ama satrançtaki ayrım burada da işe yarıyor. bir problem için çözüm ararken mümkün olan en iyi çözüme ulaşmayı beklememiz gerekmiyor. gereken güvenilirlikte ve kabul edilebilir maliyetle işin yapılması yeterli olabilir. bu durumda bir insanın işi üstlenmesine duyulan ihtiyaç da değişir. fikri daha da geliştirirsek, yazılım geliştirmenin bütün sorunlarının çözülmesini beklememize gerek yok.

yazının en saçma cümlesini hemen söyleyeyim:

ben mühendisliğin, özellikle de kendi alanım olan yazılım mühendisliğinin biteceğini düşünmüyorum.

bir problemi çözmek kolaylaştığında, yeni problemlere girişmemiz gerekebilir. geliştirilen sistemler yeni ihtiyaçlara cevap verirken daha geniş kullanım alanları bulabilir ve yeni problemler ortaya çıkabilir. dolayısıyla uğraşacağımız şeylerin sabit, sonlu bir listesi olduğunu düşünmüyorum.

insan emeğine duyulan ihtiyacın mutlaka devam edeceğini de düşünmüyorum. burası biraz daha belirsiz. çünkü yeni problemlerin ortaya çıkması, bunların insan emeği gerektireceğini göstermiyor. yeni problemleri genel bir yöntem çözebiliyorsa, yeni olmaları herhangi bir koruma sağlamıyor. daha çok yazılım üretilebilir, daha çok problem ortaya çıkabilir ve bunlarla uğraşmak için yine daha az insan gerekebilir. mühendisliğin hayatta kalmasıyla bu faaliyetin ne kadarında insanlara ihtiyaç duyulacağı iki farklı durum.

bu iki durum, nişleşmek hakkındaki düşüncelerimi de etkiliyor. belirli bir problem kümesini derinlemesine anlamak, o problemler karşısında daha güçlü bir katkı sunmamı sağlıyor. ve bu pazardaki değerimi artırıyor. yine de bir alanda az sayıdaki uzmandan biri olmakla, o alanın gelişen çözüm yöntemlerinin dışında kalması farklı şeyler. benim uzmanlığımın derecesi ve nadirliği, başka bir sistemin aynı problemleri çözmesini engelleyen bir özellik olmayabilir. "bu konu çok niş dolayısıyla güvendeyim" diyebilmek için yeterli gerekçe göremiyorum.

bu yüzden nişleşmenin değerini değerlendirirken, hangi problemlerde neyi daha iyi yapabildiğimize ve bunun mevcut alternatifler karşısında nasıl bir katkı sunduğuna bakmamız gerekiyor. nerede zorlandığımızı göstermek, bir problemin zor olduğunu söylemekten çok daha açıklayıcı. zor olan bilgi mi? sonucu sınamak mı? kullanılan kaynaklar mı? başka bir yöntemin bu zorlukları aşması halinde benim rolüm nasıl değişir? derinleştiğimiz alanları da bu değişimden ayrı düşünemeyiz.

ortada bir bar var. bir süredir sürekli yükselen bir bar. bu barı ortaya koyduğumuz yeteneklerin ekonomik karşılık bulabilmesi için gerekli eşik olarak tanımlayabiliriz.

kullandığımız araçlar daha fazla şey yapabilmemizi sağlıyor. fakat aynı imkanlar başkalarının da erişiminde. bu yüzden daha önce ayırt edici olan katkılar zamanla beklenen bir beceri haline geliyor. seçiciliğini kaybediyor. işte o bar... bu yüzden yükseliyor.

barın yükselmesi yalnızca daha zor teknik konular ile uğraşmak değil. bazen daha geniş bir işi, yönlendirmeye ihtiyaç duymadan yapabilme becerisi ya da ortaya çıkan sonucu daha iyi değerlendirme gibi formlara da bürünüyor. bu durumlarda aynı unvanla çalışmaya devam ediyor olsak bile pazara sunduğumuz teklifin içeriği epey değişiyor.

ben bu barın bir süre daha yükselip bazı alanlarda gevşeyip dengeleneceğini düşünüyorum. sürekli yeni ihtiyaçların doğuyor olması bazı alanlarda bu baskıyı azaltabilir. yeni ihtiyaçlar yeterince karşılanamadığında farklı deneyim seviyesindeki insanların katkı sunabileceği alanlar, yeni sandalyeler oluşuyor. bütün bunların gerçekleşmesi, yeni işlerin ne ölçüde insan emeği gerektirdiğine ve bu işleri yapabilecek insanların ne kadar hızlı yetişeceğine bağlı.

kendimi geliştirirken yalnızca bugün ortaya çıkarabildiğim sonuca bakmak eksik geliyor. o sonucu hangi bilgimle üretiyorum, hangi kısmını kullandığım araç gerçekleştiriyor, nerede gerçekten müdahale etmem gerekiyor? araçlar geliştiğinde aynı sonucu elde etmek için gereken katkım da azalabilir. bu yüzden bir alanda nişleşirken orada öğrenilecek çok şey olduğunu bilmenin yanında öğrendiklerimin hangi problemlerde işe yarayacağını ve bu problemlerle uğraşma biçimimin nasıl değişebileceğini de öngörmem gerekiyor.

hayatta kalmak

ortalama olmayı güvenli bulmuyorum. bugün yapabildiklerimi yeterli sayıp durmamın, gelecekteki yerimi korumamı giderek zorlaştıracağından endişe ediyorum. bu sanırım hep böyleydi. sadece deneyip gözlemleyebilecek bir yaşta değilim. ama entropi gerçek.

alanımda en iyilerden biri olmayı hedeflemem gerektiğini düşünüyorum. aynı işlere talip devasa bir kalabalığın içinde iyi olmakla, daha küçük bir kesim içinde iyi olmak arasında da fark olduğunu düşünüyorum. her iki durumda da iyi olduğunu gösterebilmek ve bir fırsatla karşılaşmak gerekiyor. yani şansın hayatım üzerindeki etkisini kaldırabileceğimi düşünmüyorum.

bütün bunları düşündükçe kendini geliştir cümlesine tekrar tekrar dönüyorum. iki uçtaki karakterin aynı şeyi söylediği bir bell curve meme'i var ya, benim için iki tarafta da "kendini geliştir" yazıyor. ortadaki karakter de bunun neden o kadar basit olmadığını, yazının bu kısmına kadar olan bölümlerinde anlattığım gibi anlatıyor. haklı olduğu bir sürü şey var fakat hepsi aynı stokastik döngülere çıkıyor, onlar da yine aynı saçma düşünceye. ne mi? tabii ki kendini geliştirmek.

neyi kontrol edebildiğimi, neye yalnızca hazırlanabildiğimi ve neyin elimde olmadığını biraz daha kurcalamak istiyorum. sektörü bir buzdağı gibi hayal edelim. suyun üstünde, ne yapılacağı görece belirlenmiş işleri içeren pozisyonlar var. task açılıyor, isteneni yapıyorum ve kapatıyorum. aşağıya indikçe neyin yapılması gerektiğini anlamanın, teorik bilgiden yararlanmanın ve bildiklerimizi sentezlemenin ağırlığı artıyor. hazır bir yöntemi uygulamanın yetmediği, problemin içinden geçerken neye ihtiyacımız olduğunu da keşfettiğimiz, kervanı yolda düzdüğümüz uğraşlar. yüksek muhakeme, risk, sorumluluk ve sezgi isteyen pozisyonlar. daha fazla katkı sunabilmek için o tarafa doğru ilerlemem gerektiğini düşünüyorum.

ne yazık ki su soğuk. yapabildiğimi bildiğim şeylerin rahatlığından çıkmak, yeniden zorlanacağım bir yere gitmek demek. bu zorluğun içinde, hayatta ilerlerken yaşla beraber gelen onlarca sorumluluk da sırtımızda. ve tabii ki geçim derdi. "derinleş" demek, bunları yaşamaktan çok daha kolay.

suya herkes aynı koşullarda inmiyor. öğrenmeye ayırabileceğimiz zaman, yanlış bir tercih yaptığımızda taşıyabileceğimiz kayıp ve bir süre karşılık bulmadan devam edebilme imkanımız farklı. herkes kendi hareket alanına göre hedef koyabiliyor.

buzdağının altında da güvence yok. bu yapay zekayla ya da başka bir şeyle alakalı değil. hayatın kendisinde güvence yok. olay aslında oraya doğru yüzmek. yerleşmek değil. yüzerken değişimi daha iyi anlayabilecek hale gelmek.

bunun bir sonu veya bütün koşullarda geçerli bir yöntemi yok. bazen anlık olarak hayatta kalmak için yönünüzü tamamen değiştirmeniz gerekiyor. bazen uğraştığınız şey beklediğiniz karşılığı bulmayacak. çok iyi olsanız bile seçilmeyeceksiniz, ürününüz satmayacak. bütün bu ihtimalleri kabul etmek can sıkıcı. çünkü insan özünde verdiği emeğin bir karşılığı olmasını istiyor; neyi daha iyi yaparsa başaracağını bilmek istiyor. ben de istiyorum. yine de elimde bir kesinlik, garanti olmadan seçim yapmam ve o seçimin gerektirdiği uğraşı üstlenmem gerekiyor.

"kendini geliştir"in benim için anlamı bu. hayatta kalmak. değişen koşullar bizim kontrolümüzde değil ve onlara uyum sağlamak tercih değil, zorunluluk. neyin avantaj sağladığı koşullarla birlikte değişiyor, dolayısıyla gelişmenin de varılacak nihai bir noktası yok.

bir sonraki fırsatın ne zaman çıkacağını belirleyemem ama çıktığında neler yapabileceğimi gösterebilirim. hangi problemlerin karşılık bulacağını bütünüyle öngöremem ama öğrendiklerimi, denemelerimi ve verdiğim kararları yeniden değerlendirebilirim. bütün bunlar değişen mühendisliğin bir parçası. yoksa hep mi böyleydi?

bilgisayar bilimini seviyorum. onunla uğraşmaya devam etmek istiyorum. hayatımı da bu işin içinde sürdürebileceğim şekilde kurmaya çalışıyorum.

yani, mühendis olarak hayatta kalmaya çalışıyorum.