özel hayatımda yaşadığım bazı sorunlar birkaç haftadır çalışma verimimi çok ciddi düşürüyor. çalışırken aklıma bir şeyler takılıyor ve bir anda bambaşka bir şey yapmak isterken buluyorum kendimi; oyun oynamak, video izlemek, her şeyi bırakıp yatağa geçip uzanmak gibi. vicdanımı biraz olsun rahatlatabilmek için daha küçük şeylere yöneliyorum, telefonu alıp bildirimleri kurcalıyorum ya da twitter'a giriyorum.
üstelik uğraştığım işler sıkıcı olduğu için bunlar gelmiyor aklıma. zor bir şeyle uğraşırken de oluyor, gayet iyi ilerlerken de. stres seviyemle de alakalı ancak bazen ortada dikkatimi dağıtan bir şey yokken dahi kendimi bir anda dalıp gitmiş şekilde buluyorum.
işte bu anları merak ediyorum. çünkü çalışmaya devam etmek istediğimden eminim. uğraştığım şeyleri seviyorum, bitirmek istiyorum, neden başına oturduğumu da çok iyi biliyorum. yine de aynı anda başka bir şey yapmak isteyebiliyorum.
bu yazı bunları anlamaya çalışırken ortaya çıktı. beynin çalışırken neyle uğraştığını, dikkatin neden başka yerlere gittiğini okumak hoşuma gidiyor. ama kendi üzerimde ne olup bittiğini anlamaya çalıştığımda olay daha da ilginç oldu.
bir bakıp çıkacağım
mesela telefonu düşünelim. telefona bakmak istemekle telefonu elime almak arasında bazen pek bir fark yokmuş gibi geliyor. çünkü hareket o kadar tanıdık ki üzerine düşünmem gerekmiyor. aynı şekilde çalışırken twitter'ı açmak da. zaten bir ekrandan diğerine geçiyorum, bir tane daha açıyorum, birkaç tuşa basıp kolayca erişebiliyorum.
bu arada bu olayları kesinlikle her oturduğumda düşünmüyorum. yani "şu an çalışmayı bırakıp twitter'a girmek istiyorum" diye açık, net bir karar vermiyorum. bazen karar bile vermeden yapıyorum. o yüzden bunların bir kısmı refleks gibi hissettiriyor.
aslında çok büyük bir suç da işlemiyorum. bir bildirime bakıyorum, twitter'da kaydırıyorum, kısa bir video izliyorum falan. bunları yaparken işi bırakmak gibi bir niyetim de olmuyor. aklımda hep "nasılsa biraz bakıp dönerim" düşüncesi oluyor.
anlamaya çalıştığım yer tam da burası. başka bir şeye yöneldiğimde, ne yaptığımın farkında mıyım? yoksa zaten yaptığım bir hareketi devam mı ettiriyorum?
çalışmaya karar vermiştim, ama...
çözmek istediğim bir problem var ama çözümün nereden geleceği belli değil. biraz daha okuyacağım, belki denediğim şey çalışmayacak. fakat oyunu açarsam neyle karşılaşacağım çok daha tanıdık. birinde epey çabalamam gerekiyor, diğeri hemen önümde bekliyor.
bu konuyu okurken şöyle bir açıklamaya denk geldim: ben problemle uğraşmaya devam ederken, o sırada yapabileceğim başka şeylerden de vazgeçmiş oluyorum. mesela oyunu açabilirdim ama açmıyorum. çalışmanın zor gelmesinde bunun da payı olabilirmiş. oyunu düşününce, problemle uğraşmaya devam etmek daha mı zor geliyor?
bazen de bir şey okurken aklıma alakasız bir anı gelebiliyor. o anı başka bir şeyi hatırlatıyor, o da başka bir şeyi. bir süre sonra okuduğum şeyle hiçbir ilgisi olmayan bir yerde buluyorum kendimi. buna da mind-wandering deniyormuş.
ne yaptığını fark etmek
böyle anlarda yapmaya çalıştığım ilk şey olan bitenin farkına varmak. telefonuma yönelmişsem bunu görmek, başka bir sekme açıyorsam neden açtığımı düşünmek. henüz isteğin kendisiyle ilgili bir karar vermeden, bir şey yapmak üzere olduğumu fark etmeye çalışıyorum. kendimi suç üstü yakalıyorum.
sonra bunun o anda ne kadar gerekli olduğunu tartıyorum. en azından çalışıyorum. zaten bir işle uğraşıyorum; onu bırakıp başka bir şey yapmaya yöneldiğimde ne aradığımı anlamak için kendime sorular soruyorum.
bazıları:
- bu bildirime şimdi bakmam gerekiyor mu?
- twitter'ı bir şeye bakmak için mi açıyorum, yoksa kendimi yine kaçarken mi buldum?
- gerçekten ara vermeye mi ihtiyacım var, yoksa yaptığım işte biraz zorlanmaya mı başladım?
toksik olmaya gerek yok, bu soruların cevabı her zaman "çalışmaya devam et" olmak zorunda değil. bazen gerçekten yoruluyorum. ilgilenmem gereken bir şey olabiliyor. belki de canım oyun oynamak istiyordur. her yaptığım şeyin işe yaraması da gerekmiyor. sadece "o" seçimi yapmadan önce biraz düşünüp kendimi yargılamak istiyorum.
devam etmek her zaman iyi hissettirmiyor
buraya kadar anlatınca sanki fark ediyorum, değerlendiriyorum ve mesele kapanıyor gibi duruyor. fakat devam etmeye karar vermek, başka bir şey yapma isteğimi aynı anda ortadan kaldırmıyor.
çünkü karar verilmiş olsa da insanın aklı diğer seçenekte kalabiliyor. hatta yapmamaya karar vermenin kendisi huzursuz edebiliyor. merak ettiğim şeylerden biri de bu, o anda ne oluyor?
canım başka bir şey isterken de yaptığım işe devam etmeyi deniyorum. ve bazen çok zor geliyor. ayrıca o isteğin gelmemesi için uğraşmak da kendi başına ayrı bir uğraşa dönüşüyor.
çoktan koptum, artık başka bir şey yapmak istiyorum. yine de başladığım şeyle birazcık daha uğraşsam?
biraz daha uğraşmak
çoğu şeyin keyifli kısmına ulaşmak epey zaman alıyor ve sonucu merak etmek, aradaki uğraşı keyifli hale getirmiyor. dikkatimi dağıtan şeyleri seviyorum. saatlerce işlerimle uğraşmayı da seviyorum. ama bunların ikisini aynı anda yapamıyorum.
sanırım başladığım şeylerle biraz daha uğraşmalıyım, direnebilmeliyim.